اخبار اخبار

16:44
25 مرداد 1396

معرفی و نقد و بررسی کتاب چه کسی لباس مرا پوشید؟

در آستانه سالروز بازگشت آزادگان جنگ تحمیلی به ایران٬ جلسه نقد و بررسی کتاب چه کسی لباس مرا پوشید؟ به روایت‏ آزاده٬ محسن فلاح و مصاحبه و تدوین و نگارش دکتر محبوبه شمشیرگرها٬ با همکاری گروه پژوهش های ایران شناسی و اسلام شناسی و پژوهشکده اسناد٬ در ساختمان آرشیو ملی برگزار شد.

بسم الله الرحمن الرحیم



در این جلسه که عصر روز سه شنبه ۲۴مرداد۱۳۹۶با روایت‏گری محسن فلاح و سخنرانی دکتر محبوبه شمشیرگرها و دکتر مرتضی رزم آرا و با حضور تعدادی از متخصصان و علاقه‏مندان حوزه خاطره نویسی و تاریخ و ادبیات دفاع مقدس برگزار شد٬ این اثر٬ سپس مورد بررسی قرار گرفت.

در ابتدا دکتر علی محمد طرف داری اطلاعاتی راجع به تاریخ جنگ داد و از اهمیت آثاری نظیر کتاب حاضر سخن گفت و در ادامه از  نگارنده خواست صحبت کند که ایشان در سخنرانی خود در دو بخش٬ به معرفی کتاب٬ و سپس روش کار و نحوه شکل گیری آن پرداخت. او در بخش اول با ذکر اهمیت خاطرات راوی٬ نقل و ضبط آن را از طرفی٬ و شکل گیری و انتشار آن را در قالب کتاب و نه صرفاً مدرکی برای نگهداری در آرشیوها٬ دارای اهمیت تاریخی٬ روانشناختی و جامعه شناختی دانست و با مروری کوتاه بر سیر زندگی راوی٬ موضوعات و نکات برجسته و نیز اهمیت هر یک از بخش‏های کتاب را بیان کرد.

روایت های عمده این کتاب که حدود 12 سال از زندگی راوی را مقارن با دهه سوم زندگی او در بردارد٬ از چندی قبل از پیروزی انقلاب آغاز می شود و تا مدتی کوتاه پس از رهایی از اسارت ادامه دارد. روایت نحوه حضور راوی در مبارزات انقلابی و توصیف روزهای پیروزی انقلاب از دیدگاه او٬ زندگی شخصی و ماجرای عشق و ازدواج ناکام جوانی٬ حضور در غرب کشور در پی غائله کردستان در هیئت نیروی داوطلب جهاد سازندگی٬ ادامه امدادرسانی به هموطنانِ آسیب دیده و رزمندگان در منطقه غرب و جنوب کشور با آغاز حمله رسمی عراق٬ حضور در عملیات فتح المبین در لباس رزم بسیج٬ مجروح و اسیر شدن در روز چهارم فروردین ۱۳۶۰ ٬ تحمل ۱۰۱ ماه اسارت و شکنجه رژیم بعث در اردوگاه های رمادی و موصل و نیز چند مرتبه در استخبارات و حتی بیمارستان های تموز و العماره و فراز و فرودهای این دوره طولانی٬ روزهای شیرین رهایی و ماجراهایی که حتی پس از آزادی تا مدت ها زندگی راوی را تحت تأثیر قرار داده٬ مهم ترین موضوعاتی است که در این کتاب به چشم می خورد.

شمشیرگرها سپس در بخش بعد٬ به اختصار از چند و چون مصاحبه با راوی و نحوه پیاده سازی و تدوین خاطرات٬ سخن گفت و اینکه اهتمام او در این اثر بر ارائه متنی روان٬ شیوا و در عین حال٬ بدون هر گونه دخل و تصرف محتوایی و خیالپردازی قرار گرفته است. او در انتها از مخاطبان مستقیم و غیرمستقیم این سخنان و نیز خوانندگان آتی خواست که پس از اطلاع از زمان و مکانِ به اسارت درآمدن راوی٬ چنانچه شهید مفقودالاثری در اطرافیان خود می شناسند که احتمال می دهند به جای آقای فلاح دفن شده باشد٬ راوی و نگارنده را در جهت پیدا شدن خانواده |آن عزیز٬ یاری رسانند.

در ادامه٬ محسن فلاح با بیان مختصر برخی خاطرات خود از جنگ و اسارت٬ به شرح نحوه جابجایی تصادفیِ هویت خود با شهیدی گمنام پرداخت. شرح این ماجرا که چگونه بر اساس یک اتفاق منحصر بفرد و عجیب٬ پس از به اسارت گرفته شدن راوی٬ خانواده او جوان دیگری با شباهت بسیار به او را به جای پسر خود تحویل گرفته و به خاک می سپارند٬ محور سخنان او در این بخش بود. او سپس در انتها با اشاره به آنکه بخش قابل توجهی از رزمندگان از جمله آزادگان٬ از دنیا رفته یا در آستانه سنین پیری و کم حافظگی قرار دارند٬ و با گلایه از بی تفاوتی کسانی که با وجود توان و امکان٬ در معرفی و ثبت خاطرات رزمندگان و آزادگانی که خود توان نوشتن ندارند٬ آنها را یازی نمی رسانند٬‌ اهالی علم و فرهنگ را به این مهم دعوت کرد.

در ادامه٬ دکتر مرتضی رزم آرا به عنوان منتقد کتاب به ایراد دیدگاه های خود پرداخت. از نظر او کتاب  «چه کسی لباس مرا پوشید ؟» روایت عینی و واقعی دو قهرمان اثر است که اتفاقاً هر دو با هم  برادراند: محسن و اسماعیل. قهرمان اصلی اثر، محسن٬ برادر کوچک تر است و اسماعیل٬ تکیه گاهِ قهرمان اصلی در این سفر و سیر زندگی است. رسالت هر دو قهرمان در این کتاب این است که افکار زیبا و خداپستدانه چه هسستند و رفتارهای ارزش مند و خداپسندانه چه می تواند باشد. هر دو قهرمان پای بندی خود را به این افکار و اعمال نشان می دهند اما تفاوت هایی در شخصیت این دو قهرمان دیده می شود. ما به عنوان خواننده، اطلاعات زیادی را از زبان قهرمان اصلی، محسن فلاح٬ در قالب خاطرات می شنویم و با مهارت و وسواس خاصی نگارنده کتاب، دکتر محبوبه شمشیرگرها آن را همچون گنجی رایگان در اختیار همگان قرار داده است. به لطف وسواس علمی، محتوای کتاب٬ حفظ شده و با مهارتی خاص، گیرایی و شیوایی زبان اثر تا پایان احساس می شود. از نظر زبانی، مقدمه کتاب به قلم نگارنده به گونه ای نوشته شده که نثر آن قدری متفاوت با نثر کتاب است تا شاید گوشزد کند که مطالب مقدمه از زبان نگارنده است و مطالب متن کتاب از زبان کسی دیگر است. شاید به همین دلیل، واج آرایی در مقدمه دیده می شود اما در متن کتاب به چشم نمی خورد. زیرا طبقه اجتماعی راوی با زبانی که دارد، نباید فاصله ی زیادی داشته باشد.

از نظر او این کتاب مانند هر اثر دیگر که منتشر شده بی عیب و نقص نیست و نباید انتظار بی عیب و نقص داشت. هر کس می تواند عنوان کند که می شد کتاب را جور دیگری نوشت و در واقع، رسالت هر منتقدی این است که نشان دهد اگر به جای پدید آورنده یا ناشر بود، چه کار می کرد. رزم آرا بیان دشت: از آن جا که متخصص نظامی نیستم صلاحیت ورود به این حوزه را ندارم. اما می شد نحوه ی پرداختن به زمان و مکان را در سراسر کتاب به گونه ای دیگر نشان داد؛ در آوردن تغییر اسم خیابان ها و میدان ها جور دیگر عمل کرد؛ کل کتاب را به دو بخش «قبل از اسارت» و «دوره ی اسارت» تقسیم کرد و برای دوره اسارت طرحی دیگر ریخت که برای مخاطبانِ بیش تری مناسب باشد و نحوه ی ورود از فلان مقطع زمانی یا اردوگاه به قسمت دیگر توجیه روش شناسی داشته باشد.

به بیان رزم آرا٬ نگارنده نیز چون بسیاری از اهل تحقیق در ایران٬ دغدغه حفظ اثر به عنوان یک متن تاریخی را دارد و بر ارزش تاریخی آن انگشت گذاشته و توجیه روش شناختی آن را در مقدمه آورده است. به نظر من، اینک همه چیز فراهم شده تا این اثر دستمایه هنرورزی ادیبانه قرار گیرد تا دامنه مخاطب آن بیش تر شود و تاثیر آن بر طبقات مختلف جامعه بیش تر گردد.

شاید خواننده٬ گاه در مواردی با راوی و نحوه ی برخورد او با ناهنجاری ها موافق نباشد و وقتی خود را جای قهرمان کتاب بگذارد، جوری دیگر عمل کند و یا دلش بخواهد که ای کاش قهرمان کتاب در فلان جای کتاب به گونه ای دیگر عمل می کرد، با وجود این، کتاب سرشار از مواردی است که نشان از مهربانی، گذشت و ایثار و ارزش های ناب انسانی، اخلاقی و دینی است. خواننده بارها از خود می پرسد که چرا این همه ارزش که در این کتاب موج می زند، امروزه در محیطی که زندگی می کنیم، کم رنگ شده یا بی رنگ است.

سپس در ادامه جلسه٬ حاضران جلسه به نقد و بیان دیدگاه های خود درباره کتاب پرداختند. نکاتی نظیر شیوایی و روانی نثر کتاب٬ توجه به مخاطبان جوان و عموم مردم با هر سطح دانش و تخصص٬ چگونگی جایگاه آن در گونه یا روشِ تاریخ نگاری موسوم به تاریخ شفاهی٬ در سخت باور بودن برخی خاطرات نظیر جابجایی هویت و تحمل برخی مصائب٬ ورود تأملات جاری و معاصرِ ‌راوی به خاطرات دوران جوانی٬ طولانی بودن متن و قطر زیاد آن٬ ابهام درخصوص نحوه و میزان بهره مندی از آثار مربوط به تاریخ اسارت و مقولات حقوقی آن در ایران و جهان٬  از جمله دیدگاه های مطرح شده در جلسه بود.


متن خبر
ارسال به دوستان

ارسال به دوستان

نظرات نظرات
0 نظر ثبت شده
اولین نظر را شما ارسال کنید.
نظرات ارسال نظر
بستن
نام و نام خانوادگی  * حداقل 3 کاراکتر وارد نمایید.
پست الکترونیکی پست الکترونیکی وارد شده صحیح نیست.
وب سایت URL وارد شده صحیح نیست.
متن نظر  * متن نظر خالی است.

بستن