اخبار گزارش

10:33
15 بهمن 1393

دومین مراسم نقد و بررسی رمان «آه با شین» برگزار شد

سلیمانی: جای «آه با شین» در جریان ادبی امروز ما خالی بود

بلقیس سلیمانی در جلسه نقد و بررسی رمان «آه با شین» گفت: دو نکته این کتاب را برجسته می‌کند. یکی به این علت که زبان برجسته‌ای دارد و دایره واژگانی نویسنده، بسیار وسیع است. دلیل دوم این است که شخصیت در این رمان، از رهگذر تاریخ و تحولات اجتماعی به ما شناسانده می‌شود و این چیز کمی نیست.

به گزارش پایگاه خبری سوره مهر، نشست نقد و بررسی رمان «آه با شین» نوشته محمدکاظم مزینانی با حضور حسین بیات، استاد دانشگاه تربیت معلم، بلقیس سلیمانی، نویسنده در مرکز فرهنگی شهر کتاب برگزار شد.

بیات: نقطه قوت رمان زبان بسیار درخشان آن است
در ابتدای این مراسم حسین بیات گفت: این نکته که این کتاب را زیرمجموعه ادبیات انقلاب تلقی کنیم یا نکنیم، بستگی به این دارد که ادبیات انقلاب را چه تعریف می‌کنیم؟ اگر قرار است ادبیات انقلاب را فقط مربوط به انقلاب اسلامی ایران بدانیم، این رمان، چندان وارد آن حوزه نمی‌شود اما با توجه به زمینه‌هایی که انقلاب داشته، برخی رویدادها که منجر به پیروزی انقلاب شدند، هر چند از منظری تک بعدی، روایت می‌شود.
این استاد دانشگاه تربیت معلم ادامه داد: رمان ۲ روایت موازی دارد. شخصیت‌های داستان، به نظر می‌رسد در فعالیت‌هایشان، انگیزه روشن و مشخصی ندارند. این رمان را می‌توان، بخشی از حرکت‌های موثر انقلاب دانست که این نقطه ضعف نیست. شخصیت سالاری، غیر از مقاطعی که به گذشته گریز می‌زند، اطلاعاتی از امروز نمی‌دهد و داستان بر اساس روایت دیگر، پیش می‌رود. بعضی از رویدادهای داستان، به نظرم چندان منطقی نیستند. یا خوب تبیین نشده‌اند یا بازبینی آن به خوبی انجام نشده است.
وی گفت: یکی از نقاط قوت رمان، زبان بسیار درخشان آن است. در این کتاب، تقابل پررنگی بین سنت و مدرنیته دیده می‌شود.

سلیمانی: این رمان یک توبه‌نامه است
در ادامه سلیمانی گفت: درباره مساله ادبیات انقلاب، باید بگوییم که این نوع ادبیات، تنها به معنی ادبیات دربرگیرنده انقلاب ایران نیست. همواره یک بخش عظیمی از ادبیات به انقلاب‌هایی چون فرانسه، روسیه و ... می‌پردازد. این رمان، سرگذشت تراژیک یک انقلابی شکست خورده و بیشتر یک تراژدی است. نه اینکه نویسنده به عمد خواسته باشد این کار را بکند بلکه این رمان اصلاً از ابتدا، متعلق به گونه ادبیات انقلاب نیست. در این زمینه در کشورمان چند نمونه بارز وجود دارد که یکی از آنها «مدار صفر درجه» اثر احمد محمود است که وقایع انقلاب را در اهواز به تصویر کشیده و دیگری «رازهای سرزمین من» نوشته رضا براهنی است. ما چه موافق سوگیری ایدئولوژی این رمان‌ها باشیم، چه نباشیم، این آثار جزو گونه ادبیات انقلاب هستند. می‌توان گفت این نوع نوشتن، یعنی نوشتن از یک فرد انقلابی که از انقلابی بودنش توبه می‌کند، زیاد شده است؛ به ویژه در ایران.
نویسنده رمان «به هادس خوش آمدید» ادامه داد: من هم در سال‌های اخیر، از انقلابیونی نوشتم که در انقلاب بودند ولی در قدرت شریک نبودند. یکی از نویسندگان کلاسیک روسیه گفته بود «چه سخت است نویسندگی در روسیه» و من می‌گویم چه سخت است نویسندگی در کشور خودمان. یکی از ایراداتی که رمان دارد و آقای بیات هم به آن اشاره کرد، این بود که در روایت رمان، بیش از ۳۰ سال از زندگی این شخصیت، در سکوت می‌گذرد. فقط در یک پاراگراف اشاره می‌کند که ۳ سال و ۲ ماه به زندان رفته است.
وی افزود: به نظرم این رمان، یک توبه نامه است؛ توبه نامه یک انقلابی. چه بخواهیم چه نخواهیم، همه انقلاب‌ها به زندگی روزمره می‌رسند؛ به قول دکتر شریعتی، از نهضت به نظام. یکی از ضعف‌های رمان این است که از منظر تاریخی، به انشعابات چریک‌های فدایی اشاره نکرده است چون این گروه به ۲ شعبه تقسیم شد. در جواب این سوال که درونمایه این کتاب چیست، باید گفت: افشای ایدئولوژی مارکسیست یا چپ. یعنی اگر قرار باشد بگوییم موضوع این کتاب چیست، باید گفت که شخصیت اصلی رمان می‌خواهد به ما بگوید مبارزه این آدم‌ها، مبارزه درستی نبوده است؛ چون استبداد داشتند و آدم‌ها را به خودانتقادی وادار می‌کردند. دیگر اینکه گروه چپ از مردم جدا هستند.
مولف کتاب «سگ سالی» در بخش دیگری از سخنانش گفت: دو نکته این کتاب را برجسته می‌کند. من داور این دوره جایزه جلال بودم و به این کتاب رای دادم. یکی به این علت که زبان برجسته‌ای دارد و دایره واژگانی نویسنده، بسیار وسیع است. این زبان فقط گاهی سکته‌هایی دارد و علتش وارد شدن عناصر شاعرانه به زبان است که به نظرم این مصیبت نویسنده‌هایی است که شاعر بوده‌اند. آقای مزینانی در اواخر کار از نظر زبانی، عنان کار را از کف داده است. این اتفاقی است که برای همه ما نویسنده‌ها می‌افتد. یعنی گاهی مقهور داستان خودمان می‌شویم. دلیل دومی که کتاب را برجسته می‌کند، این است که شخصیت در این رمان، از رهگذر تاریخ و تحولات اجتماعی به ما شناسانده می‌شود و این چیز کمی نیست.
سلیمانی ادامه داد: تاریخ ادبیات ما نشان می‌دهد که آثارمان، رئالیسم اجتماعی هستند. همه نویسنده‌های مهم مانند بزرگ علوی، احمد محمود و ... همه در حوزه رئالیسم اجتماعی نوشته‌اند. اما نسل جدید داستان‌نویس‌ها خواستند بگویند که من شیوه‌ام را عوض می‌کنم و نمی‌خواهم در دل تحولات اجتماعی، آدم‌ها را نشان بدهم. این گروه می‌گویند من به تاریخ فردی اعتقاد دارم. بنابراین آدم‌هایشان در گروه‌های ۲ نفره و ۳ نفره به هم عشق ورزیدند و خیانت کردند. بنابراین جای رمان «آه با شین» در جریان ادبی امروز ما خالی بود.

متوجه ایراد برخی نمی‌شوم

مزینانی در این برنامه گفت: اعتقاد دارم که نباید حرف بزنم چون کارم را کرده‌ام و رمان خودش باید از خودش دفاع کند. اما چند نکته باقی می‌ماند که متوجه آنها نمی‌شوم. عده‌ای می‌گویند چریک‌های فدایی را تقدیس کرده‌ام و همین دیروز در جلسه نقد کتاب بود که فردی بعد از جلسه، آمد توی شکم من! آنجا می‌گفتند چرا چریک‌های فدایی را تقدیس کردی و اینجا می‌گویند آن‌ها را بد نشان داده‌ای و کتابت به یک رمان ایدئولوژیک نزدیک شده است. هفته پیش در جلسه نقد «شاه بی شین» در حوزه هنری، درباره شاه گفتم که خصلت‌هایی داشته که من به عنوان رمان نویس، نمی‌توانم نادیده‌شان بگیرم. شاه به شدت آدمی مذهبی بوده است، دروغ نمی‌گفته و به جادو به ویژه جادوهای مذهبی اعتقاد داشته است.
وی افزود: در جلد هفتم خاطرات اسدالله علم می‌خواندم که نوشته بود «زمانی که شاه به آمریکا رفته بود، کندی ترور شد و من به اعلی‌حضرت گفتم که بهتر است جلیقه ضد گلوله بپوشند. اما ایشان گفتند لازم نیست چون قرآنی در جیب دارم». من نمی‌خواهم شاه را تقدیس کنم، اما من رمان نویس، شاه خودم را می‌نویسم. حالا درباره «آه با شین» هم باید گفت آیا با توجه به طرحی که داشته‌ام، در چارچوب طرح خودم موفق بوده‌ام یا خیر؟
نویسنده رمان «شاه بی شین» ادامه داد: در رمان «آه با شین» می‌خواستم نشان بدهم چرا ملت ایران، هر حرکت اجتماعی که می‌کند، دوباره سرجای اولش برمی‌گردد. در این باره یک نظریه تاریخی وجود دارد که همان تقدیرگرایی است. ما در یک زمان خطی زندگی نمی‌کنیم بلکه زمان به صورت چرخه‌ای می‌گذرد. خواستم بگویم که چرا انقلاب کردیم و بعد از آن، دوباره استبداد را بازتولید کردیم. در این راه هم نمی‌توانستم هم امام (ره) را بیاورم، هم از مصدق بگویم، هم چریک‌های فدایی. خواستم اندیشه ایدئولوژیکی که جای عشق و زندگی را تنگ می‌کند، نقد کنم. فصل‌های آغازین کتاب، به تعبیر دوستانم، جادویی‌تر هستند. راستش این است که ما در تلاقی با تجدد و مدرنیته، جادوهای زندگی‌مان را از دست داده‌ایم.
این شاعر کودک و نوجوان گفت: سال‌ها پیش، زن‌ها در یک خانه دور هم جمع می‌شدند و سبزی پاک می‌کردند و صحبت می‌کردند. مادر و مادربزرگ من از این زن‌ها بودند. اما امروز زن‌ها در گوشه خانه ماهواره می‌بینند و با وایبر بازی می‌کنند. یعنی از زندگی‌هایمان جادوزدایی شده است. من در رمانم این جادویی زدایی را نشان دادم و خواستم بگویم جامعه ایرانی، چطور از عصر جادو عبور می‌کند و به فردیت می‌رسد. طبیعی بود که باید در فصل سوم، جادو را کمتر کنم و در فصل پنجم هم عقاید جادو زدوده شده آدم‌ها را کاملاً عریان نشان دادم. فقط «سالاری» نیست که معتاد به کراک است؛ به نظرم همه ما به نوعی کراکی هستیم چون با واقعیت بیرون بیگانه هستیم.
مزینانی در بخش دیگری از سخنانش گفت: من بعد از نوشتن این رمان، بارها توسط گروه‌های مختلف محاکمه و توبیخ شدم که چرا اسمی از ما در رمان نیست؟ گویی من حقشان را خورده‌ام. این نگاه من نبود که چه گروه‌هایی در انقلاب بودند یا نه. من فقط خواستم ایدئولوژی را زیر سوال ببرم. اینکه می‌گویند این رمان جزو ادبیات انقلاب هست یا نیست، از بدبختی ماست. این از بدبختی ماست که مرتب دسته‌بندی و انقلابی و ضدانقلابی می‌کنیم. انگار نویسنده‌ای نمی‌تواند نه انقلابی باشد، نه ضدانقلابی و فقط آدم باشد. دیروز در فرهنگسرای انقلاب که کتاب را نقد می‌کردند، یکی از سخنرانان می‌گفت این رمان، رمان انقلاب نیست چون در آن مسجد نیست. اگر درباره روحانیون بود و در آن به پیروزی انقلاب می‌رسیدیم و نقش روحانیون در این زمینه مشخص می‌شد، رمان تو، رمان انقلاب بود. به زعم برخی از دوستان اگر رمانی دارای اسامی چون کامبیز باشد، رمان انقلاب نیست.
این رمان نویس افزود: اما درباره این نکته که «چرا روایت رمان خطی نیست پس منسجم نیست،» باید بگویم که از روایت خطی خوشم نمی‌آید. به نظرم زندگی آدم‌ها خطی نیست بلکه مانند موج سینوس است.


متن گزارش
ارسال به دوستان

ارسال به دوستان

نظرات نظرات
0 نظر ثبت شده
اولین نظر را شما ارسال کنید.
نظرات ارسال نظر
بستن
نام و نام خانوادگی  * حداقل 3 کاراکتر وارد نمایید.
پست الکترونیکی پست الکترونیکی وارد شده صحیح نیست.
وب سایت URL وارد شده صحیح نیست.
متن نظر  * متن نظر خالی است.

بستن