جشنواره وب و موبایل ایران

اخبار سخنرانی

09:38
11 دی 1395

دکتر زری سعیدی‌طلب، عضو هیئت علمی دانشگاه:

جهانی‌سازی ادبیات نیازمند شناخت فرهنگی است

جهانی‌سازی فرهنگ و ادبیات و تأثیر بر معادلات فرهنگی و ادبی جهان یکی از اولویت‌های اصلی جوامع ادبی و فرهنگی باسابقه و حتی نوظهور است. ادبیات ایران اسلامی با پشت سر گذاشتن فرازونشیب فراوان و با اندوخته و پیشینه‌ای ارزشمند و جاودانی در گذشتة نه چندان دور بر بسیاری از جوامع، از شرق چین تا مدیترانه، تأثیر گذاشته و آثاری گران‌قدر در این جغرافیای بزرگ پدید آورده است. اما به مرور زمان و به دنبال تسلط زبان انگلیسی و رشد ملی‌گرایی، محدودة زبان فارسی، با همة گویش‌ها و لهجه‌ها، به سه کشور ایران و تاجیکستان و افغانستان محدود شد. هرچند هنوز آثاری بدیع در ادبیات فارسی خلق می‌شود، گسترة عرضة آن به جهانیان بسیار اندک است. دربارة جهانی‌سازی ادبیات ایران و راهکارهای تأثیرگذاری بر فرهنگ و ادب مدرن جهان امروز، با دکتر زری سعیدی‌طلب، عضو هیئت علمی ادبیات انگلیسی دانشگاه علامه طباطبایی و فعال فرهنگی‌ـ ادبی ایران در انگلستان، گفت‌وگو کرده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

در آغاز بفرمایید، آیا ادبیات امروز ایران قابلیت جهانی‌سازی دارد و این جهانی‌سازی ادبیات ایران چه ضرورتی دارد و چگونه این کار باید انجام شود؟


بدیهی است ادبیات همة ملل قابلیت جهانی‌سازی دارند و در این میان جوامعی که سابقة ادبی غنی‌تری دارند ظرفیت بالقوة بیشتر و ادبیات پخته‌تری برای عرضه به جهانیان دارند. اما شکل و نحوة این عرضه در معرفی محصول فرهنگی بسیار مهم است.


ادبیات ایران امروز هم ظرفیت خوبی برای جهانی‌سازی دارد و مضمون‌هایی که در آن‌ها تبلور یافته مورد علاقة‌ آحاد مردم جهان است. اما عوامل سیاسی و شناخته نشدن ایران و ادبیات ایرانی نزد ملت‌های دیگر باعث شده تا حدودی ادبیات ما در انزوا قرار بگیرد. تلاشی هم برای از بین بردن این وضعیت انجام نشده‌ است. اما امروزه با شناخته شدن نام ایران در جوامع جهانی و آکادمیک فرصتی دوباره برای ادبیات ایران جهت بروز و ظهور جهانی به وجود آمده است که نباید از کنار آن به‌راحتی گذشت.


یکی از کارهای مهم، که قبلاً هم در اسپانیا انجام شد و می‌توان در سطحی گسترده‌تر و وسیع‌تر دوباره انجام داد، ارائة مقاله و برگزاری کنفرانس و نمایشگاه و همایش در کشورهای دیگر برای معرفی فرهنگ ایرانی و گسترش زبان فارسی است. برگزاری این کنفرانس‌ها و ورک‌شاپ‌ها در دانشگاه‌های مطرح دنیا و ارتباط آن‌ها با فضای دانشگاهی داخلی می‌تواند بسیار مفید باشد.


هر کاری در این حوزه باید در سطح خوب انجام شود و برای آن سازمان و نهاد متولی با بودجة مشخص وجود داشته باشد. یکی از مشکلات اساسی این طرح‌ها تأمین بودجة آن‌هاست؛ مشکلی که من هم برای ارائة کنفرانس در اسپانیا با آن مواجه شدم و سازمان ارتباطات اسلامی، که قول تأمین هزینه‌ها را داده بود، خلف وعده کرد و من و بسیاری از استادان هزینه‌های شخصی متحمل شدیم. ازین‌رو، هم برای دنبال کردن جدّی و مداوم این پروژه‌ها و هم جلوگیری از دلسرد شدن استادان و دانشجویانی که در این حوزه کار می‌کنند، باید بودجه و سازمانی مشخص با سیاست‌های معین وجود داشته باشد و از هزینه‌های پراکنده و بی‌هدف به‌جدّ جلوگیری شود.


یکی دیگر از راه‌های گسترش زبان فارسی توجه به رشتة آسفا و تأسیس دورة دکترا برای این رشته است. یکی از درس‌های مهم این رشته فرهنگ است که در همة دوره‌ها به‌ویژه در دورة ارشد و دکترا باید بدان توجه کرد و می‌توان گفت از واجبات این رشته است. باید فرهنگ را جزء زیرساخت‌های اصلی ببینیم و در همة زمینه‌های آن کار تحقیقی و پژوهشی دقیق انجام دهیم. اگر ما نتوانیم فرهنگ ایرانی را به جهانیان معرفی کنیم، صرفاً با پرداختن به زبان فارسی نمی‌توان آن را در جهان معرفی کرد و گسترش داد و حتی ترجمة آثار ایرانی هم بی‌فایده خواهد بود.


به نظر شما فعالیت‌هایی که در زمینة شناساندن فرهنگ ایرانی به جهانیان در فضای مجازی و رسانه‌ای انجام می‌شود کافی است؟ برای گسترش آن چه اقداماتی می‌توان انجام داد؟


جالب است بدانید چندی پیش از دانشجویانم خواستم بررسی کنند که آیا سایت و شبکه‌ای برای معرفی فرهنگ ایرانی به زبان خارجی وجود دارد یا نه. نتیجه بسیار جالب بود. حتی یک سایت و وبلاگ هم برای معرفی فرهنگ و ادبیات ایران به سایر زبان‌ها وجود نداشت. بعد از این جریان، دانشجویان علاقه‌مند، در قالب پروژة کلاسی، یک سایت برای معرفی فرهنگ و ادبیات ایرانی‌ به زبان انگلیسی راه‌ انداختند که اصلاً کافی نیست. باید کارهای اساسی و بنیادی‌تر انجام شود.


ادبیات و زبان در قالب فرهنگ تعریف می‌شود و زبان یکی از شاخصه‌های فرهنگی جوامع است. ما برای گسترش زبان و معرفی ادبیات کهن و معاصر خود به جهان باید ابتدا تعریفی مناسب از فرهنگ و سنن ایرانی به مخاطبان جهانی عرضه کنیم تا به زبان و ادبیات فارسی بیشتر توجه شود.


از دیگر راه‌های حمایت از زبان فارسی حمایت مالی و عملیاتی از پایان‌نامه‌های دانشجویان این حوزه است تا دربارة مسائل کاربردی‌تر کار کنند و از فضای انتزاعی فاصله بگیرند. جهت‌دهی علمی دانشجویان ارشد و دکترا از مسائل مهمی است که بسیاری از مشکلات جاری کشور را حل‌وفصل می‌کند. گسترش و تعمیق زبان فارسی در کشورهای خارجی یکی از این موارد است که می‌تواند با جلب نظر سازمان‌های فرهنگی‌ـ هنری و ادبی جهان در این زمینه مؤثر باشد.


ارتباط قوی‌‌تر سازمان‌های متولی فرهنگ با دانشگاه‌ها و استادان هم از مواردی است که می‌تواند به نتایج بسیار خوب منتهی شود. امروزه این ارتباط کاملاً قطع است و خود سازمان‌ها هم برنامه‌های هم‌سو ندارند. گاهی در مسیر موازی حرکت می‌کنند و چون بدون مطالعه‌ کار می‌کنند و نتایج کار بررسی نمی‌شود، کارها هر سال تکرار می‌شود و نتیجة آن‌چنانی هم در گسترش زبان و ادبیات فارسی و معرفی فرهنگ ایرانی نمی‌گذارد.


برگزاری کارگاه تدریس زبان فارسی در مراکز فرهنگی داخل کشور و دانشگاه‌های جهان نتایج خوبی به بار می‌آورد. اولین نتیجة آن فاصله گرفتن از تدریس تجربی در این مراکز است. تدریس و آموزش را هدف‌محور می‌کند. بسیاری از آموزش‌های کنونی در کشور ما جنبة علمی ندارد. گاهی مدرس هم صلاحیت علمی کافی ندارد. این وضعیت بسیار آسیب‌رسان است. در آموزش تجربی زبان به مقولة فرهنگ توجه نمی‌شود؛ که در آموزش زبان، به‌ویژه برای غیر فارسی‌زبانان، بسیار اهمیت دارد.


مورد دیگر تربیت سفیران فرهنگی در خانه‌های فرهنگ است که تسلط کافی به زبان و ادبیات و فرهنگ ایرانی داشته باشند و بتوانند آن را به بقیه منتقل کنند. این افراد در داخل کشور هم می‌توانند با وزارت امور خارجه در ارتباط باشند؛ برای اینکه وقتی افرادی از سایر نقاط جهان با هدف گردشگری به ایران سفر می‌کنند این سفیران فرهنگی بتوانند، در قالبی جذاب و مناسب، آموزش‌ها و اطلاعات جامع و لازم را به مسافران ارائه کنند.


یکی دیگر از نهادهایی که بسیار خوب و مفید می‌تواند ظاهر شود شورای عالی انقلاب فرهنگی در وزارت علوم است. چندی پیش مقاله‌ای در زمینة جهانی‌سازی فرهنگ ارائه کردم. یکی از اعضای جلسه طرح من را خواست. ولی در حد تماس تلفنی بود و ادامه نیافت. این نهاد برای تغییر عمده در زمینة جهانی‌سازی زبان و فرهنگ فارسی قدرت زیادی دارد.


همة راه‌کارهای ارائه‌شده و برخی راه‌کارهای اصولی دیگر و آنچه در سراسر جهان به کار می‌رود به یک سازمان متولی و بودجة مناسب نیاز دارد که این کار را در اولویت قرار دهد و هدفی جز این برایش تعریف نشود.


چه کسانی می‌توانند زبان فارسی را بهتر به جهانیان معرفی کنند؟


کسانی که با مسائل فرهنگی آشنا باشند. کسانی که بدانند کپسول فرهنگی چیست و بعد مخفی فرهنگ چه تفاوتی با بعد علنی آن دارد. باید مفاهیم به شکل علمی شناخته شوند. ما دربارة فرهنگ ایرانی کتابی نداریم. یگانه کتابی که در زمینة زبان و فرهنگ ایرانی وجود دارد کتاب خانم پروفسور کتلاکی است که بسیاری از سازمان‌های فرهنگی و ادبی از وجود آن بی‌خبرند. نام این کتاب «در میان ایرانیان» است. یکی از استادان آلمانی برای شرکت در کارگاهی در زمینة زبان‌شناسی به ایران سفر کرده بود و از اینکه هیچ منبعی برای شناخت زبان فارسی وجود نداشت بسیار آزرده‌خاطر بود. بارها از ما معذرت‌خواهی کرد؛ درحالی‌که کم‌کاری در این حوزه تقصیر خود ما بود. ما برای معرفی زبان و فرهنگ غنی خود هیچ منبعی تهیه و تدوین نکرده‌ایم. ما برای شناساندن فرهنگ و زبان ایران باید آثاری را به زبان‌های بین‌المللی تولید و عرضه کنیم که کاری بسیار مهم و حساس است و باید استادان این حوزه و جوامع دانشگاهی، با حمایت دولت و سایر سازمان‌ها، این آثار را تهیه و تدوین کنند تا مرجعی برای شناخت زبان و فرهنگ ایرانی باشد. وقتی خودمان را معرفی نکنیم، دیگران ما را آن‌گونه که می‌خواهند به جهانیان معرفی می‌کنند.


متن سخنرانی
ارسال به دوستان

ارسال به دوستان

نظرات نظرات
0 نظر ثبت شده
اولین نظر را شما ارسال کنید.
نظرات ارسال نظر
بستن
نام و نام خانوادگی  * حداقل 3 کاراکتر وارد نمایید.
پست الکترونیکی پست الکترونیکی وارد شده صحیح نیست.
وب سایت URL وارد شده صحیح نیست.
متن نظر  * متن نظر خالی است.