اخبار سخنرانی

09:20
7 دی 1395

گفت‌وگو با گلعلی بابایی، نویسنده و پژوهشگر ادبیات دفاع مقدس

بی سر و سامانی ترجمه آثار دفاع مقدس

در سال‌های اخیر، برای معرفی آثار دفاع مقدس در کشورهای دیگر، پس از تأکید رهبر معظم انقلاب بر ترجمة آثار دفاع مقدس به زبان‌های مختلف، به‌ویژه زبان عربی و انگلیسی، و توزیع این آثار در کشورهای مقصد، موج جدیدی از ترجمة کتاب‌های دفاع مقدس به راه افتاد که به زعم بسیاری از کارشناسان تعداد بی‌شماری از این ترجمه‌ها در حد ادعا باقی ماند؛ برخی از کیفیت لازم برخوردار نبود، بعضی دیگر به دلیل ناآشنایی با مخاطبِ کشور مقصد موفقیت چندانی حاصل نکرد، و بخشی از آن‌ها به دلیل ضعف‌هایی که در برگردان‌ وجود داشت مورد انتقاد کارشناسان قرار گرفت.
دراین‌باره، علاوه بر سازمان‌ها و نهادهای مرتبط، گروه‌های خودجوش فرهنگی نیز وارد میدان شدند تا بتوانند به این توصیة رهبر معظم انقلاب جامة عمل بپوشانند. اما باید توجه داشت که در این مسیر حق نویسنده و ناشر از بین نرود و مهم‌تر از آن اینکه ترجمه بتواند مضمون و محتوای کتاب را به صورت حداکثری و با بالاترین تأثیر انتقال دهد. در زمینة کمّ و کیف ترجمة آثار دفاع مقدس و مسائل پیرامون آن با گل‌علی بابایی، نویسنده و پژوهشگر دفاع مقدس، گفت‌و‌گو کرده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

به نظر شما ادبیات دفاع مقدس قابلیت جهانی‌سازی دارد؟


هر ملتی پیشینه‌ای دارد و دوران هشت سال دفاع مقدس هم پیشینه‌ای برای تاریخ کشور ماست. کسانی که معاصر با جنگ بودند و نسل بعد از آن، که در حال حاضر در این کشور نفس می‌کشند، باید بدانند چه اتفاق‌هایی برای این ملت افتاده است. جزئیات و جلوه‌های انسانی آن روزگار توجه اهالی ادب جهان را جلب کرده ‌است و باید در قالب خوبی به آن‌ها ارائه شود.


در دوران انقلاب کتاب‌های روسی، به سبب مضمون و محتوا و تجربه‌های موفق یک کشور شرقی و نزدیک، بین جوانان ایران طرفداران زیادی پیدا کرد و در سایر کشورهای آسیایی هم مورد توجه قرار گرفت. دلیل این محبوبیت موفقیت‌های روسیه در مقابله با کشورهای دیگر و داستان‌های جذاب پیرامون انقلاب روسیه بود.


داستان و ادبیات را حوادث و اتفاقات می‌سازند. ما هم، در دورة معاصر، یک انقلاب شکوهمند و یک جنگ هشت‌ساله را پشت سر گذاشته‌ایم که حوادث و اتفاقات آن برای سایر جهانیان، به‌ویژه کشورهای منطقه، جذاب است. از سوی دیگر، ترجمة صحیح این دسته از آثار و بعد از آن استقبال مخاطبان در کشورهای مقصد نشان داد که کتاب‌های این حوزه ظرفیت جلب مخاطب را در کشورهای همسایه دارد. تعدادی از این کتاب‌ها بازچاپ هم شدند که از این موارد می‌توان به کتاب زندگی‌نامة شهید همت و سردار جاویداثر احمد متوسلیان با نام‌های «ماه همراه بچه‌هاست» و «در هاله‌ای از غبار» اشاره کرد.


این آثار با کمک سردار شهید حسین همدانی در سوریه منتشر و چند بار تجدیدچاپ شد و مورد استقبال قرار گرفت. سردار همدانی از توجه جوانان سوری به این کتاب‌ها متعجب بود و می‌گفت: «این کتاب‌ها برای جوانان سوری جذابیت زیادی دارد و آن‌ها را با دقت مطالعه می‌کنند و با ریزبینی خاصی سؤال‌های مختلفی را از بخش‌های گوناگون کتاب از ما و دیگر فرماندهان می‌پرسند که گاهی پاسخ دادن به آن‌ها سخت است.»


ترجمة آثار دفاع مقدس برای مخاطبان دیگر زبان‌ها باید یکی از اهداف مهم سازمان‌هایی باشد که به انتشار و ترجمة آثار دفاع مقدس می‌پردازند. این آثار باید در قالبی مناسب به مخاطبان عرضه شود. بر اساس تجربة شخصی می‌گویم که هر جا ترجمه خوب و مناسب بوده در کشورهای منطقه به‌خوبی از آن استقبال شده است.


راهکارهای ترجمه و توزیع آثار چیست و چه کسی می‌تواند آثار ادبی ایران را بهتر ترجمه کند؟


سازمان متولی ترجمة آثار ادبی دفاع مقدس باید آثار را به ناشران و مترجمان برون‌مرزی، از کشور مقصد، بسپارد که با بازار و خواست مخاطبان و ظرافت‌های آن زبان آشنایی کامل داشته باشند. بدین ترتیب می‌توان از ظرفیت توزیع این ناشران هم در این زمینه بهره گرفت. رهبر معظم انقلاب هم اهمیت این موضوع را به‌خوبی درک کرده‌اند و همواره در حوزة ترجمه بر این تأکید دارند که ترجمه را افراد بومی همان مناطق انجام دهند و به این صورت نباشد که ایرانی‌ها ترجمه کنند و بعد در کشوری دیگر توزیع شود. ایشان فرمودند که در این صورت شاید ترجمه آن تأثیرگذاری لازم را نداشته باشد. ایشان تأکید می‌کنند به این ظرافت‌ها توجه شود.


در شرایط کنونی و با توجه به هزینه‌های بالای چاپ و توزیع کتاب، نشر الکترونیک هم بهترین شیوة توزیع آثار است که در ترجمة آثار این رویکرد را هم می‌توان پی گرفت و از مشکلات زمانی و مکانی حمل‌ونقل و هزینة نهایی کتاب فیزیکی برای مخاطبان کاست.


برای معرفی آثار دفاع مقدس در کشوری دیگر باید بدانیم که ترجمة آثار گام نخست است و برای موفقیت در این مسیر سازمان‌ها و نهاد‌های فرهنگی که در کشور‌های دیگر سفیر فرهنگی دارند باید با این بنیاد در توزیع آثار ترجمه‌شده همراه شوند. دیده شدن این کتاب‌ها و مخاطب‌‌پسند بودن آن‌ها باید هدف نهایی سازمان متولی باشد و به ارائة گزارش کاری و حضور بی‌نتیجه در نمایشگاه‌های بین‌المللی بسنده نکند.


وضعیت فعلی ترجمة آثار دفاع مقدس را چگونه ارزیابی می‌کنید و به نظر شما حقوق ناشر و مؤلف در این ترجمه‌ها رعایت می‌شود؟


کتاب‌های دفاع مقدس در زمینة ترجمه سروسامان خوبی ندارند و باید متولی این حوزه مشخص شود. مثلاً سازمان فرهنگ و ارتباطات می‌تواند بخشی از این مهم را به عهده بگیرد و کتاب‌های دفاع مقدس را به خارج از کشور برساند. دربارة حفظ حقوق مؤلف در روند ترجمة آثار حوزة دفاع مقدس باید گفت که نوع حقوق مؤلف در این زمینه به نوع تعهد و قرارداد نویسنده و ناشر کتاب بستگی دارد. اگر همة حقوق به ناشر واگذار شده باشد، بدیهی است که ناشر از عواید ترجمة اثر برخوردار خواهد شد و در غیر این صورت نویسندة اثر سود می‌برد.


بدیهی است هیچ سازمان یا نهادی نباید بدون اجازة ناشر یا نویسنده کتابی را به زبانی دیگر ترجمه کند؛ حتی اگر هدف آن نشر ادبیات دفاع مقدس باشد. نویسنده از کمّ و کیف و ظرایف و نقاط قوت کار خود باخبر است و در ترجمه و بازبینی نهایی اثر کمک زیادی می‌تواند بکند. اما در صورتی که اثر بدون اطلاع وی ترجمه و چاپ شود، ممکن است قسمت‌هایی از آن برای مخاطب سنگین یا حتی توهین‌آمیز باشد. از طرف دیگر، انتظار می‌رود کسانی که در این حوزه فعالیت دارند صرفاً به دنبال گزارش کاری نباشند و به مؤلفان آثار اطلاع دهند و اجازه بگیرند. حتی اگر سود آن را به نویسنده ندهند، حداقل به زحمتی که کشیده احترام بگذارند. چون بسیاری از مؤلفان دفاع مقدس، که من می‌شناسم، در پی سود مادی از این آثار نیستند.


متن سخنرانی
ارسال به دوستان

ارسال به دوستان

نظرات نظرات
0 نظر ثبت شده
اولین نظر را شما ارسال کنید.
نظرات ارسال نظر
بستن
نام و نام خانوادگی  * حداقل 3 کاراکتر وارد نمایید.
پست الکترونیکی پست الکترونیکی وارد شده صحیح نیست.
وب سایت URL وارد شده صحیح نیست.
متن نظر  * متن نظر خالی است.